ทำไมกลอนแปดถึงเป็นกลอนที่คนไทยแต่งมากที่สุด?

กลอนแปด: ราชาแห่งกลอนไทย

ถ้าถามคนไทยว่ากลอนอะไรที่แต่งง่ายที่สุดและนิยมมากที่สุด คำตอบคือ "กลอนแปด" อย่างไม่ต้องสงสัย ตั้งแต่บทกวีในหนังสือเรียนจนถึงเพลงลูกทุ่ง จากป้ายผ้าประท้วงจนถึงแคปชันในโซเชียลมีเดีย กลอนแปดอยู่ทุกที่ในชีวิตคนไทย

ประวัติกลอนแปด

กลอนแปดมีรากฐานมาจากวรรณคดีไทยสมัยอยุธยาตอนปลาย โดยพัฒนามาจากกลอนหก กลอนเจ็ด จนมาลงตัวที่กลอนแปดซึ่งมีจังหวะและจำนวนคำที่พอเหมาะ ไม่สั้นเกินไปจนสื่อความหมายไม่ครบ และไม่ยาวเกินไปจนอ่านแล้วเหนื่อย

ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น กลอนแปดถึงจุดรุ่งเรืองสูงสุดจากผลงานของสุนทรภู่ กวีเอกของไทย ผลงานเช่น พระอภัยมณี นิราศภูเขาทอง และนิราศเมืองแกลง ล้วนเป็นกลอนแปดที่ได้รับการยกย่องว่าไพเราะที่สุดในประวัติศาสตร์วรรณกรรมไทย

สุนทรภู่มีความสามารถพิเศษในการใช้ภาษาง่ายๆ แต่ไพเราะ ทำให้กลอนแปดกลายเป็นกลอนของ "คนทุกคน" ไม่ใช่แค่ของปราชญ์ราชบัณฑิต

โครงสร้างกลอนแปด

กลอนแปดมีโครงสร้างที่เป็นระบบชัดเจน 1 บท ประกอบด้วย 2 คำกลอน คำกลอนละ 2 วรรค รวม 4 วรรค วรรคละ 7-9 คำ (นิยม 8 คำ จึงเรียกว่ากลอนแปด)

วรรคที่ 1 เรียกว่า "วรรคสดับ" เป็นการเปิดเรื่อง วรรคที่ 2 เรียกว่า "วรรครับ" ขยายความจากวรรคแรก วรรคที่ 3 เรียกว่า "วรรครอง" เปลี่ยนมุมมองหรือเพิ่มรายละเอียด วรรคที่ 4 เรียกว่า "วรรคส่ง" สรุปหรือปิดบท

สัมผัสนอกเชื่อมวรรคเข้าด้วยกัน ทำให้กลอนมีจังหวะที่ต่อเนื่อง คำสุดท้ายของวรรคสดับสัมผัสกับกลางวรรครับ คำสุดท้ายของวรรครับสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรครอง และคำสุดท้ายของวรรครองสัมผัสกับกลางวรรคส่ง

ตัวอย่างกลอนแปดที่ทุกคนรู้จัก

บทหนึ่งที่คนไทยรู้จักดีที่สุดคือ คำนมัสการมาตาปิตุคุณ ของพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) ที่ใช้สวดมนต์ในโรงเรียนทั่วประเทศ

"ข้าขอนบชนกคุณ ชนนีเป็นเค้ามูล ผู้กอบนุกูลพูน ผดุงจวบเจริญวัย"

กลอนบทนี้มีสัมผัสครบถ้วน เนื้อหากระชับ และสื่อความกตัญญูได้อย่างลึกซึ้ง เป็นตัวอย่างที่ดีของกลอนแปดที่สมบูรณ์แบบ

อีกตัวอย่างคือผลงานของสุนทรภู่จากนิราศภูเขาทอง

"ถึงหน้าวัดราชบูรณราช คิดถึงบาทบพิตรอดิศร เคยเฝ้าอยู่คู่พระทวาร มานานนับเดือนปีมีหม่นหมอง"

สังเกตว่าสุนทรภู่ใช้สัมผัสในอย่างแยบยล "บาท-บพิตร" และ "เดือน-ปี-มี" ทำให้จังหวะไหลลื่นอย่างเป็นธรรมชาติ

ทำไมกลอนแปดจึงนิยมมากที่สุด

มีเหตุผลหลายประการที่ทำให้กลอนแปดเป็นที่นิยมมากกว่าร้อยกรองชนิดอื่น

ประการแรก ความยืดหยุ่น กลอนแปดไม่บังคับคำครุ-ลหุ เหมือนฉันท์ ไม่ต้องนับจำนวนพยางค์เป๊ะๆ เหมือนโคลง ทำให้แต่งได้อิสระกว่า

ประการที่สอง จังหวะที่เป็นธรรมชาติ กลอนแปดมีจังหวะ 3-2-3 หรือ 3-3-2 ที่ใกล้เคียงกับจังหวะการพูดภาษาไทยตามปกติ ทำให้อ่านแล้วรู้สึก "ลื่น" และ "เป็นธรรมชาติ"

ประการที่สาม สัมผัสที่ไพเราะ ระบบสัมผัสของกลอนแปดสร้างเสียงที่ซ้ำกันอย่างมีจังหวะ ทำให้หูรู้สึกสบายและจำง่าย นี่คือเหตุผลที่เพลงลูกทุ่งและเพลงเพื่อชีวิตจำนวนมากมีโครงสร้างเหมือนกลอนแปด

ประการที่สี่ ใช้ได้ทุกโอกาส กลอนแปดเหมาะทั้งเรื่องจริงจัง เช่น บทสวดมนต์ บทอาเศียรวาท และเรื่องสนุกสนาน เช่น กลอนล้อเลียน กลอนอวยพร

กลอนแปดในยุคดิจิทัล

ในยุคโซเชียลมีเดีย กลอนแปดไม่ได้หายไปไหน กลับยิ่งเป็นที่นิยมมากขึ้นในรูปแบบใหม่ กลอนสั้นๆ 1-2 บทถูกแชร์ใน Twitter, Facebook และ TikTok เพจกลอนบน Facebook มีผู้ติดตามเป็นแสนคน

นักเขียนรุ่นใหม่ใช้กลอนแปดเพื่อสื่อสารเรื่องราวร่วมสมัย ตั้งแต่ความรัก การเมือง ไปจนถึงปัญหาสังคม แสดงว่ากลอนแปดยังคงเป็นเครื่องมือสื่อสารที่ทรงพลังแม้ในยุคดิจิทัล

เกมกลอนได้บน LenLearn เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่แสดงว่ากลอนแปดสามารถอยู่ในรูปแบบเกมออนไลน์ได้ ทำให้คนรุ่นใหม่ได้สัมผัสกับความงามของกลอนไทยผ่านเทคโนโลยี AI

สรุป: กลอนแปดยังมีชีวิต

กลอนแปดไม่ใช่สิ่งที่อยู่แค่ในตำราเรียน มันยังเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมไทยที่มีชีวิตชีวา การเรียนรู้แต่งกลอนแปดไม่ใช่แค่ฝึกภาษาไทย แต่คือการสืบสานมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งของชาติ ลองฝึกแต่งเองที่ กลอนได้ แล้วคุณจะพบว่ากลอนแปดสนุกกว่าที่คิด